Bữa ăn ở châu Âu thường kéo dài hơn ở Việt Nam, mỗi người một đĩa riêng, ăn bằng dao nĩa, nói chuyện nhỏ nhẹ và không vội. Phục vụ không mang hoá đơn ra trước khi bạn yêu cầu. Còn tiền boa thì khác nhau theo nước: có nơi phí phục vụ đã tính sẵn trong giá, có nơi người ta làm tròn hoặc để lại một ít khi hài lòng, có nơi gần như không ai boa. Nắm vài nguyên tắc chung giúp bạn tự tin ngồi vào bất kỳ bàn ăn nào, từ quán bình dân đến bữa tối ở nhà bạn bè.
Bữa ăn là thời gian để trò chuyện
Ở nhiều nước châu Âu, nhất là Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, bữa ăn là dịp quan trọng để gặp gỡ, trò chuyện. Bữa trưa cuối tuần hay bữa tối với bạn bè có thể kéo dài hai, ba tiếng qua nhiều món. Ăn vội, đứng dậy ngay khi ăn xong, hay cắm mặt vào điện thoại bị coi là thiếu tôn trọng người cùng bàn.
Ẩm thực Pháp còn được UNESCO ghi nhận là di sản văn hoá phi vật thể, không chỉ vì món ăn mà vì nghi thức bữa ăn như một cách gắn kết con người.
Dao nĩa: hai kiểu cầm
Có hai kiểu chính. Kiểu châu Âu lục địa: tay phải cầm dao, tay trái cầm nĩa suốt bữa, cắt và ăn liền, nĩa úp. Kiểu Mỹ, ít gặp hơn ở châu Âu: cắt xong đặt dao xuống, chuyển nĩa sang tay phải để ăn. Cả hai đều chấp nhận được, nhưng kiểu lục địa phổ biến hơn.
- Dùng dao nĩa từ ngoài vào trong nếu bàn có nhiều bộ cho nhiều món.
- Đặt dao nĩa song song chéo trên đĩa khi ăn xong; đặt bắt chéo hoặc hai bên đĩa nghĩa là đang nghỉ.
- Bánh mì thường bẻ bằng tay thành miếng nhỏ, không cắn cả ổ; ở Pháp bánh mì để trực tiếp trên khăn trải bàn là bình thường.
- Mì Ý: cuộn bằng nĩa, ở Ý không dùng thìa hỗ trợ cũng không cắt mì.
- Tay để trên bàn (cổ tay chạm mép bàn) ở nhiều nước lục địa; khuỷu tay thì không.
Những khác biệt với bàn ăn Việt
- Mỗi người một đĩa: không ăn chung từ mâm giữa; món dùng chung có thìa, kẹp riêng.
- Không gắp cho người khác: ở Việt Nam là thể hiện quan tâm, ở châu Âu có thể khiến người kia ngại.
- Ăn không phát ra tiếng: húp, nhai to, nói khi miệng đầy bị coi là bất lịch sự.
- Không dùng tăm tại bàn; nếu cần, ra nhà vệ sinh.
- Chờ mọi người có món rồi mới bắt đầu, hoặc khi chủ nhà mời.
- Không vẫy gọi to phục vụ; giao mắt hoặc giơ tay nhẹ.
Gọi món và phục vụ
Ở nhà hàng ngồi, bạn thường chờ được dẫn đến bàn, trừ khi có biển tự chọn chỗ. Phục vụ sẽ mang thực đơn, hỏi đồ uống trước rồi mới đến món ăn. Nhịp phục vụ thường chậm hơn ở Việt Nam, vì bữa ăn được coi là thời gian thư giãn. Nước lọc đóng chai thường tính tiền; ở một số nước có thể xin nước máy miễn phí, ở nơi khác thì không phổ biến.
Khi muốn về, bạn cần chủ động xin hoá đơn. Phục vụ mang hoá đơn khi chưa được yêu cầu bị coi là đuổi khách, nên họ sẽ không làm vậy.
Chia hoá đơn
Ở nhiều nước Bắc và Trung Âu, mỗi người trả phần của mình là chuyện bình thường, và phục vụ sẵn sàng tách hoá đơn. Ở Nam Âu, nhóm bạn thường chia đều hoặc thay phiên nhau mời. Tranh nhau trả như ở Việt Nam ít gặp; người châu Âu thường thẳng thắn hỏi “mình chia thế nào?”. Nếu bạn muốn mời, nói rõ từ đầu.
Tiền boa: nguyên tắc chung
Khác với Mỹ, ở phần lớn châu Âu, nhân viên phục vụ có lương cơ bản không phụ thuộc vào tiền boa, và tiền boa là lời cảm ơn tuỳ ý chứ không phải nghĩa vụ. Trước khi boa, hãy xem hoá đơn: nếu đã có dòng phí phục vụ, bạn không cần thêm, trừ khi thật sự hài lòng.
Tiền boa theo từng nước
- Pháp: phí phục vụ thường đã tính trong giá; người ta để lại ít tiền lẻ nếu hài lòng.
- Đức, Áo: phổ biến là làm tròn hoặc thêm một ít; khi trả, nói luôn số tiền tổng bạn muốn trả cho phục vụ thay vì để tiền trên bàn.
- Ý: nhiều nhà hàng có phí bàn ghế, bánh mì tính theo đầu người, không phải tiền boa; boa thêm là tuỳ ý.
- Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha: để lại ít tiền lẻ là đủ; không ai đòi hỏi.
- Anh, Ireland: nhà hàng có thể cộng phí phục vụ tuỳ chọn vào hoá đơn; nếu chưa có, boa khi hài lòng là phổ biến; ở quán rượu gọi đồ tại quầy thường không boa.
- Bắc Âu: boa không được kỳ vọng, nhưng làm tròn khi hài lòng vẫn được đón nhận.
- Trung và Đông Âu: làm tròn hoặc thêm một ít khá phổ biến.
Đây là nguyên tắc chung; thói quen thay đổi theo thành phố và loại hình quán. Khi không chắc, quan sát người địa phương hoặc hỏi nhẹ nhàng.
Được mời ăn tối ở nhà
- Đến đúng giờ hoặc muộn vài phút, không đến sớm.
- Mang quà nhỏ: hoa, sô-cô-la, bánh, hoặc một chai rượu nếu phù hợp.
- Hỏi có cần cởi giày không.
- Chờ chủ nhà mời ngồi và mời bắt đầu ăn.
- Khen món ăn chân thành; hỏi về cách nấu là cách tốt để trò chuyện.
- Không rời đi ngay sau khi ăn xong; ngồi trò chuyện thêm.
- Nhắn tin cảm ơn hôm sau.
Khi bạn là chủ nhà
Nếu mời bạn bè châu Âu đến ăn món Việt, hãy chuẩn bị bát đĩa riêng cho mỗi người, thìa đũa và cả dao nĩa nếu họ chưa quen đũa. Giới thiệu ngắn về món ăn và cách ăn, như cuốn gỏi cuốn hay chấm nước mắm. Hỏi trước về dị ứng, ăn chay, kiêng thịt heo. Người châu Âu thường rất thích ẩm thực Việt và trân trọng khi được mời về nhà.
Ăn uống và rượu
Rượu vang hay bia thường xuất hiện trong bữa ăn ở nhiều nước, nhưng uống vừa phải là chuẩn mực. Ép người khác uống, cụng ly liên tục hay “trăm phần trăm” như ở một số bàn nhậu Việt Nam ít gặp. Khi cụng ly, nhìn vào mắt người kia là phép lịch sự ở nhiều nước. Từ chối rượu hoàn toàn bình thường, chỉ cần nói “không, cảm ơn”.
Điều đáng nhớ
Phép lịch sự trên bàn ăn châu Âu không nhằm phô trương mà để mọi người thoải mái bên nhau. Ăn chậm, trò chuyện, tôn trọng phần của mỗi người, và boa khi hài lòng theo thói quen của từng nước. Những điều nhỏ ấy giúp bạn tận hưởng trọn vẹn một trong những niềm vui lớn của châu Âu: những bữa ăn dài bên bạn bè.
Câu hỏi thường gặp
Ở châu Âu có bắt buộc boa không?
Thường không bắt buộc. Ở nhiều nước, phí phục vụ đã tính hoặc lương nhân viên không phụ thuộc tiền boa; người ta làm tròn hoặc để lại một ít khi hài lòng. Hãy xem hoá đơn có ghi phí phục vụ chưa.
Vì sao phục vụ ở châu Âu không mang hoá đơn ra ngay?
Vì mang hoá đơn khi khách chưa yêu cầu bị coi là đuổi khách. Bạn cần chủ động xin hoá đơn khi muốn về.
Coperto ở Ý là gì?
Là phí bàn ghế, bánh mì tính theo đầu người ở nhiều nhà hàng Ý, thường ghi trong thực đơn. Đó không phải tiền boa.
Có nên gắp thức ăn cho người khác như ở Việt Nam?
Thường không. Mỗi người tự lấy phần mình; gắp cho người khác có thể làm họ ngại. Với món dùng chung, dùng thìa, kẹp chung.
Được mời ăn tối ở nhà thì mang gì?
Một món quà nhỏ như hoa, sô-cô-la, bánh hoặc một chai rượu nếu phù hợp; hỏi trước nếu không chắc chủ nhà có uống rượu không.
