Xếp hàng, giao thông công cộng và không gian chung: phép lịch sự hằng ngày ở châu Âu

Những phép lịch sự nhỏ trong không gian chung làm nên phần lớn trải nghiệm sống ở châu Âu: xếp hàng ngay ngắn, đứng bên phải thang cuốn, nhường người xuống trước khi lên tàu, nói nhỏ trên phương tiện công cộng, nhường ghế cho người già, phụ nữ mang thai, người khuyết tật. Những quy tắc này hiếm khi được viết ra trong sách hướng dẫn du lịch, nhưng người địa phương để ý rất kỹ. Làm đúng, bạn hoà nhập nhẹ nhàng; làm sai, bạn có thể nhận những ánh nhìn khó chịu mà không hiểu vì sao.

Vì sao không gian chung được coi trọng

Ở nhiều thành phố châu Âu, không gian công cộng như quảng trường, công viên, tàu điện được coi là “phòng khách chung” của cả cộng đồng. Mỗi người có trách nhiệm giữ nó dễ chịu cho người khác. Điều này gắn với một quan niệm sâu hơn: tự do cá nhân đi kèm với việc không làm phiền tự do của người khác.

Người Việt cũng có những quy tắc ứng xử riêng ở nơi công cộng, nhưng nhịp sống đông đúc, linh hoạt ở nhiều đô thị Việt Nam khiến chúng khác với châu Âu. Hiểu sự khác biệt này giúp bạn tránh hiểu lầm.

Xếp hàng: nghệ thuật của sự kiên nhẫn

Xếp hàng là một trong những quy tắc mạnh nhất ở nhiều nước châu Âu, nhất là Anh, Ireland và các nước Bắc Âu. Ở quầy cà phê, bưu điện, siêu thị, trạm xe buýt, người ta đứng theo thứ tự đến trước, đến sau. Chen ngang bị coi là rất bất lịch sự, và dù người Anh có thể không nói gì, sự khó chịu sẽ hiện rõ.

Ở một số nơi, hàng không thẳng mà là “hàng vô hình”: mọi người đứng tự do nhưng ai cũng nhớ ai đến trước. Ở nhiều cơ quan, ngân hàng, quầy thịt cá siêu thị, bạn lấy số thứ tự từ máy. Nếu không chắc hàng ở đâu, hỏi nhẹ nhàng “Đây có phải cuối hàng không?” là cách lịch sự.

Thang cuốn và cầu thang

Ở nhiều thành phố như London, Paris, Vienna, Stockholm, quy tắc là đứng yên bên phải, để bên trái cho người đi bộ lên nhanh. Đứng chắn cả hai bên vào giờ cao điểm sẽ nhận những tiếng “xin lỗi” không mấy thân thiện từ phía sau. Lưu ý một số nơi có thể khác, nên quan sát người địa phương. Khi đi cầu thang, cũng nên đi bên phải và không dừng đột ngột giữa lối.

Lên xuống tàu, xe buýt

• Đứng sang hai bên cửa, để người trên tàu xuống trước rồi mới lên.
• Không đứng chắn cửa trên tàu; đi vào bên trong nếu chưa xuống.
• Tháo balo và để dưới chân khi tàu đông.
• Nhường ghế ưu tiên cho người già, phụ nữ mang thai, người khuyết tật, cha mẹ bế con nhỏ.
• Không đặt chân, túi lên ghế.
• Xe đẩy em bé, xe lăn: thường có khu vực riêng, hãy nhường chỗ.

Giữ yên lặng

Trên tàu điện, xe buýt ở nhiều nước Bắc và Trung Âu, hành khách thường im lặng hoặc nói rất nhỏ. Nói chuyện điện thoại to, mở nhạc không tai nghe, gọi video ồn ào bị coi là thiếu tôn trọng. Một số tàu đường dài có toa yên lặng, nơi tuyệt đối không gọi điện hay trò chuyện to. Nhóm bạn người Việt đi chơi vui vẻ thường vô tình nói to hơn mức người địa phương quen; hãy để ý điều chỉnh.

Vé và hệ thống tin tưởng

Nhiều thành phố châu Âu không có cổng soát vé ở tàu điện, xe buýt. Hệ thống dựa trên sự tin tưởng: bạn mua vé, kích hoạt nếu được yêu cầu, và nhân viên kiểm tra ngẫu nhiên. Đi không có vé hoặc quên kích hoạt có thể bị phạt khá nặng, và lý do “tôi là khách du lịch, không biết” thường không được chấp nhận. Hãy tìm hiểu cách mua vé trên ứng dụng hoặc máy bán vé ngay khi đến.

Làn xe đạp: cẩn thận

Ở Hà Lan, Đan Mạch, Đức và nhiều thành phố khác, làn xe đạp rất đông và xe đạp đi nhanh. Làn này thường có màu riêng, ví dụ đỏ ở Hà Lan, và nằm giữa vỉa hè và lòng đường. Du khách vô tình đi bộ hoặc đứng chụp ảnh trên làn xe đạp là nguyên nhân gây nhiều tai nạn và tiếng chuông xe đạp giận dữ. Nhìn hai bên trước khi băng qua làn xe đạp, như băng qua đường.

Đi bộ trên vỉa hè

Đi bên phải, không dàn hàng ngang cả nhóm chắn lối, không dừng đột ngột giữa dòng người để xem điện thoại hay chụp ảnh, mà tấp vào bên. Ở những nơi đông như phố mua sắm, nhà ga, giữ nhịp đi chung là cách tôn trọng người khác.

Qua đường

Ở nhiều nước châu Âu, xe ô tô dừng cho người đi bộ tại vạch kẻ đường. Nhưng ở một số nước như Đức, Áo, Đan Mạch, băng qua khi đèn đỏ dành cho người đi bộ dù đường vắng bị coi là làm gương xấu, nhất là khi có trẻ em, và có thể bị phạt. Hãy chờ đèn xanh.

Công viên và không gian xanh

Công viên châu Âu là nơi người ta đọc sách, chạy bộ, picnic, phơi nắng. Quy tắc chung: mang rác theo hoặc bỏ đúng thùng, không mở nhạc to, dắt chó có dây ở nơi được yêu cầu và dọn chất thải của chó, không giẫm lên khu vực cấm, tôn trọng khu vui chơi trẻ em. Nhiều công viên cho phép nướng thịt ở khu vực quy định; ở nơi khác thì cấm.

Rác và đồ ăn nơi công cộng

Vứt rác bừa bãi bị coi là rất thiếu ý thức và có thể bị phạt. Nhiều thành phố có thùng phân loại ngay trên phố. Ăn trên tàu điện, xe buýt ở một số thành phố bị hạn chế hoặc không được khuyến khích, nhất là đồ ăn có mùi mạnh. Ở các nhà thờ, bảo tàng, di tích, không ăn uống trừ khu vực cho phép.

Nhà vệ sinh công cộng

Ở nhiều nước châu Âu, nhà vệ sinh công cộng có thể thu phí nhỏ, nên giữ vài đồng xu. Trong quán cà phê, nhà hàng, nhà vệ sinh thường dành cho khách. Hãy để lại nhà vệ sinh sạch sẽ, không đứng lên bồn cầu, bỏ giấy đúng chỗ theo hướng dẫn.

Mẹo nhỏ để hoà nhập

1. Quan sát người địa phương trong vài phút đầu, rồi làm theo.
2. Nói “xin lỗi” và “cảm ơn” bằng tiếng địa phương.
3. Giữ giọng nói vừa phải khi đi theo nhóm.
4. Mua vé trước khi lên phương tiện công cộng.
5. Nhìn kỹ trước khi băng qua làn xe đạp.
6. Mang rác theo nếu chưa thấy thùng.

Điều đáng nhớ

Phép lịch sự nơi công cộng ở châu Âu không phải là quy tắc cứng nhắc để làm khó người lạ, mà là những thoả thuận ngầm giúp hàng triệu người sống chung dễ chịu trong những thành phố đông đúc. Chỉ cần quan sát, kiên nhẫn và nghĩ đến người bên cạnh, bạn sẽ thấy mình hoà nhập nhanh hơn tưởng tượng.

Câu hỏi thường gặp