Ở phần lớn châu Âu, đúng giờ không chỉ là thói quen mà là một cách thể hiện tôn trọng: tôn trọng thời gian của người khác và lời hứa của chính mình. Nhiều việc, từ đi khám bác sĩ, gọi thợ sửa nhà, làm thủ tục hành chính đến thăm nhà bạn bè, đều cần hẹn trước. Mức độ khác nhau giữa các vùng. Các nước Bắc và Trung Âu như Đức, Thuỵ Sĩ, Áo, Hà Lan, các nước Bắc Âu thường chặt chẽ hơn; một số nước Nam Âu linh hoạt hơn trong đời sống thường ngày. Nhưng trong công việc, gần như ở đâu cũng coi trọng giờ hẹn.
Với người Việt, vốn quen với sự linh hoạt và “giờ cao su” trong một số bối cảnh, đây là một trong những điều chỉnh quan trọng nhất khi sống, học tập hay làm việc ở châu Âu.
Vì sao đúng giờ quan trọng đến vậy
Có nhiều cách giải thích. Một là lịch sử công nghiệp hoá: nhà máy, đường sắt cần mọi người khớp giờ chính xác. Hai là tổ chức xã hội dựa trên lịch: người châu Âu thường lên kế hoạch nhiều tuần, nhiều tháng trước, và một người trễ có thể làm lệch cả chuỗi việc sau. Ba là quan niệm cá nhân: thời gian là tài sản riêng của mỗi người, lãng phí thời gian của người khác là thiếu tôn trọng.
Ở nhiều nước, đúng giờ còn gắn với sự tin cậy. Người luôn đúng giờ được coi là người giữ lời, đáng tin trong công việc.
Bắc và Nam: khác biệt có thật nhưng đừng khái quát
Người ta hay đùa rằng ở Đức, đến đúng giờ đã là muộn. Ở Thuỵ Sĩ, tàu hoả chạy chính xác đến từng phút là niềm tự hào quốc gia. Ở các nước Bắc Âu, cuộc họp bắt đầu đúng giờ và kết thúc đúng giờ.
Ở Tây Ban Nha, Ý, Hy Lạp, Bồ Đào Nha, đời sống xã hội thường thoải mái hơn: một bữa tối với bạn bè hẹn tám giờ có thể bắt đầu lúc tám giờ mười lăm mà không ai phiền lòng. Nhưng đừng vì thế mà nghĩ người Nam Âu không coi trọng giờ giấc. Trong công việc, hẹn với bác sĩ hay chuyến tàu, đúng giờ vẫn là điều được kỳ vọng. Mỗi người, mỗi gia đình, mỗi công ty cũng khác nhau.
Văn hoá hẹn trước
Ở Việt Nam, nhiều việc có thể làm ngay: đến phòng khám xếp hàng, gọi thợ đến chiều nay, ghé nhà bạn bất chợt. Ở châu Âu, phần lớn những việc này cần hẹn trước:
- Bác sĩ: thường phải đặt lịch, có khi trước vài ngày hoặc vài tuần với bác sĩ chuyên khoa; trường hợp cấp cứu thì khác.
- Cơ quan hành chính: đăng ký cư trú, làm giấy tờ thường cần đặt lịch qua mạng.
- Thợ sửa chữa: hẹn ngày giờ cụ thể, có khi phải chờ.
- Cắt tóc, làm đẹp: nhiều tiệm chỉ nhận khách có hẹn.
- Nhà hàng nổi tiếng: đặt bàn trước, nhất là cuối tuần.
- Thăm nhà bạn bè: thường hẹn trước, kể cả bạn thân; ghé bất chợt có thể làm chủ nhà khó xử.
Đến sớm, đến đúng, đến muộn
- Họp công việc, phỏng vấn: đến sớm năm đến mười phút là lý tưởng.
- Hẹn bác sĩ, hành chính: đến sớm vài phút để làm thủ tục; đến muộn có thể bị mất lượt.
- Đến nhà người khác ăn tối: đúng giờ hoặc muộn vài phút; đừng đến sớm vì chủ nhà còn đang chuẩn bị.
- Tiệc đông người, sự kiện xã hội: linh hoạt hơn, tuỳ nước.
- Lớp học đại học: nhiều nơi bắt đầu đúng giờ; vào muộn nên nhẹ nhàng, không làm gián đoạn.
Khi biết mình sẽ trễ
Chuyện trễ đôi khi không tránh được: tàu chậm, kẹt xe, việc đột xuất. Điều quan trọng là báo ngay khi biết, bằng tin nhắn hoặc cuộc gọi, kèm thời gian dự kiến đến. Khi đến nơi, xin lỗi ngắn gọn, không cần giải thích dài dòng. Việc trễ mà không báo mới là điều bị coi là thiếu tôn trọng, chứ không phải bản thân việc trễ.
Huỷ hẹn: báo sớm
Nếu không thể đến, hãy huỷ càng sớm càng tốt. Nhiều phòng khám, nhà trị liệu, nhà hàng có chính sách thu phí khi huỷ sát giờ hoặc không đến mà không báo. Với bạn bè, huỷ vào phút chót nhiều lần sẽ làm mất lòng tin, dù họ không nói ra.
Kế hoạch dài hạn và lịch
Người châu Âu thường lên kế hoạch xa: kỳ nghỉ hè được đặt từ đầu năm, bữa tối với bạn bè hẹn trước vài tuần, lịch họp công ty kín nhiều tuần. Với người Việt quen tính chuyện “cuối tuần tính sau”, điều này có thể thấy cứng nhắc. Nhưng nó giúp mọi người cân bằng công việc và đời sống, và tôn trọng thời gian riêng tư. Dùng lịch điện tử và ghi chú cẩn thận sẽ giúp bạn hoà nhập dễ hơn.
Giờ làm việc và giờ nghỉ
Đúng giờ ở châu Âu đi kèm với một điều ít người để ý: kết thúc đúng giờ. Ở nhiều nước, nhân viên rời văn phòng khi hết giờ là bình thường, gửi email công việc vào buổi tối hay cuối tuần bị coi là không nên, và một số nước còn có quy định về quyền ngắt kết nối. Thời gian riêng tư được bảo vệ như thời gian làm việc.
Bài học cho người Việt
Thích nghi với văn hoá đúng giờ không có nghĩa là đánh mất sự linh hoạt và ấm áp của người Việt. Nhiều du học sinh và người lao động Việt ở châu Âu kể rằng ban đầu thấy áp lực, nhưng sau một thời gian lại thấy thoải mái hơn: biết trước lịch, ít phải chờ đợi, được người khác tin cậy. Một số người mang thói quen này về Việt Nam và thấy nó giúp công việc hiệu quả hơn.
Mẹo nhỏ để luôn đúng giờ
- Tính thời gian đi lại cộng thêm mười lăm phút dự phòng.
- Dùng ứng dụng giao thông để xem lịch tàu, xe buýt chính xác.
- Đặt nhắc lịch trước một tiếng và trước mười lăm phút.
- Chuẩn bị giấy tờ, đồ đạc từ tối hôm trước.
- Lưu số điện thoại người hẹn để báo nếu trễ.
Thời gian trong đời sống sinh viên
Ở các trường đại học châu Âu, hạn nộp bài thường rất chặt. Nộp muộn có thể bị trừ điểm hoặc không được chấm, trừ khi có lý do chính đáng có giấy tờ và đã xin gia hạn từ trước. Các dự án nhóm phụ thuộc vào việc mỗi người hoàn thành phần mình đúng hạn, và bạn cùng nhóm sẽ để ý ai làm được điều đó. Học cách lên kế hoạch ngược từ hạn chót, chia việc thành từng bước theo tuần, là một trong những kỹ năng hữu ích nhất mà sinh viên Việt rèn được ở châu Âu.
Điều đáng nhớ
Ở châu Âu, giờ hẹn là một lời hứa nhỏ. Giữ lời hứa đó đều đặn là cách nhanh nhất để được tin tưởng, dù bạn là sinh viên, người lao động hay du khách. Và nếu có lỡ trễ, chỉ cần báo trước và xin lỗi chân thành, mọi người sẽ hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Đến muộn năm phút ở châu Âu có sao không?
Trong công việc và hẹn chính thức ở Bắc, Trung Âu, năm phút cũng nên báo trước. Trong gặp gỡ bạn bè ở Nam Âu, vài phút thường không thành vấn đề. Tốt nhất luôn nhắn tin báo nếu có thể trễ.
Đến sớm có tốt hơn không?
Đến sớm vài phút cho cuộc hẹn công việc là tốt. Nhưng đến nhà người khác sớm hơn giờ hẹn có thể làm chủ nhà lúng túng vì chưa chuẩn bị xong.
Có thể đến văn phòng hành chính mà không hẹn không?
Nhiều cơ quan ở châu Âu yêu cầu đặt lịch hẹn trước, thường qua mạng. Hãy xem trang web của cơ quan trước khi đến.
Huỷ hẹn có cần báo không?
Có, càng sớm càng tốt. Một số phòng khám, dịch vụ có thể thu phí nếu huỷ quá sát giờ hoặc không đến.
Người Nam Âu có thật sự hay trễ không?
Đời sống xã hội ở một số nước Nam Âu linh hoạt hơn về giờ giấc, nhưng không nên khái quát. Trong công việc, đúng giờ vẫn được kỳ vọng.
