Đi bộ đường núi ở châu Âu: đọc vạch sơn, ngủ chòi và tránh giông chiều

Nhiều người Việt nghĩ du lịch châu Âu là phố cổ, bảo tàng và nhà thờ. Nhưng với không ít người châu Âu, kỳ nghỉ đẹp nhất là vài ngày đi bộ trên núi, tối ngủ ở chòi nghỉ, sáng dậy thấy mây dưới chân. Dãy Alps, Pyrénées, Dolomites, các vùng núi Na Uy hay Scotland đều có mạng đường mòn được đánh dấu cẩn thận, bảo trì đều đặn và miễn phí cho bất kỳ ai. Bạn không cần là dân leo núi. Bạn cần biết đọc ký hiệu, chọn cung hợp sức và tôn trọng thời tiết núi cao. Bài này viết cho người lần đầu.

Mạng đường mòn châu Âu được tổ chức thế nào

Phần lớn đường mòn ở châu Âu do các hội đi bộ và hội leo núi quốc gia đánh dấu và bảo trì, nhiều nơi bằng tình nguyện viên, phối hợp với chính quyền địa phương. Các hội leo núi lớn như của Đức, Áo, Thuỵ Sĩ, Ý, Pháp đồng thời sở hữu hoặc quản lý hàng trăm chòi nghỉ trên núi. Ở cấp châu lục, Hiệp hội Đi bộ châu Âu nối các tuyến quốc gia thành những con đường dài mang mã E1, E2 và tiếp theo, có tuyến băng qua nhiều nước.

Điều này giải thích vì sao đi bộ ở châu Âu dễ hơn ở nhiều nơi khác: đường có biển chỉ hướng ở mọi ngã rẽ, ghi thời gian đi bộ thay vì khoảng cách, và vạch sơn lặp lại đủ dày để bạn ít khi lạc nếu chú ý.

Đọc vạch sơn và biển chỉ đường

Mỗi nước có hệ ký hiệu riêng. Bạn không cần thuộc hết, chỉ cần biết hệ của nơi mình đến. Hai hệ hay gặp nhất:

Ở Áo, Đức vùng núi và Ý, vạch đỏ trắng đỏ cũng phổ biến, kèm số hiệu tuyến. Hệ ký hiệu Pháp có thêm một quy ước rất hữu ích: hai vạch chéo thành chữ X nghĩa là sai đường, còn vạch gấp khúc báo sắp rẽ.

Biển chỉ đường ở Thuỵ Sĩ và Áo ghi thời gian đi bộ, không ghi số kilômét. Con số đó tính cho người đi đều, không tính nghỉ. Người mới, mang ba lô nặng hoặc đi cùng trẻ em thường cần thêm 20–40% thời gian. Hãy tự hiệu chỉnh: sau hai, ba biển đầu, so giờ thực tế của mình với giờ ghi trên biển.

Chọn cung đường vừa sức

Thuỵ Sĩ dùng thang độ khó của hội leo núi nước này, từ T1 tới T6. T1 tương ứng đường vàng dễ; T2–T3 là đường núi trắng đỏ; từ T4 trở lên là địa hình núi cao, không dành cho người mới. Nhiều nước khác có thang tương tự hoặc mô tả bằng chữ.

Ba con số cần xem khi chọn cung, theo thứ tự quan trọng:

1. Độ cao leo lên tích luỹ. Người chưa quen thường đi thoải mái 500–800 m leo lên mỗi ngày. Cung 1.200 m leo lên là một ngày rất dài với người mới, dù chiều dài chỉ mười mấy kilômét.
2. Độ cao xuống. Xuống dốc dài làm đau gối nhiều hơn leo lên. Gậy chống giúp rất nhiều.
3. Độ cao tuyệt đối. Trên khoảng 2.500 m, một số người bắt đầu thấy mệt nhanh hơn, nhức đầu nhẹ. Không đáng ngại nếu đi chậm, uống đủ nước, nhưng đừng xếp ngày đầu ở độ cao lớn ngay khi vừa xuống máy bay.

Một lộ trình thử sức hợp lý: ngày đầu đi một cung vàng 3–4 giờ ở thung lũng; ngày thứ hai lên cáp treo rồi đi một vòng trắng đỏ ngắn; ngày thứ ba mới thử một cung qua đêm ở chòi. Cáp treo và tàu răng cưa là công cụ chính đáng ở Alps, không phải gian lận: chúng cho bạn bỏ qua đoạn rừng dốc nhàm chán và dành sức cho phần đẹp nhất.

Ngủ ở chòi nghỉ trên núi

Chòi nghỉ (Hütte, refuge, rifugio) là trải nghiệm đặc trưng của núi châu Âu. Chúng nằm ở chỗ mà đường ô tô không tới, hàng được chở lên bằng cáp hàng hoặc trực thăng. Phần lớn chòi trên cao chỉ mở trong mùa hè, thường khoảng từ cuối tháng Sáu tới giữa hoặc cuối tháng Chín, tuỳ độ cao và năm có nhiều tuyết hay không. Kiểm tra lịch mở cửa của chính chòi.

Đặt chỗ và gói ăn ở

Đặt trước qua trang của chòi hoặc hệ thống đặt chỗ của hội leo núi. Gói phổ biến là nửa suất ăn: chỗ ngủ, bữa tối nhiều món và bữa sáng. Thành viên các hội leo núi thường được giảm giá và một số hội công nhận thẻ của nhau. Nếu ở lâu ở châu Âu và đi núi nhiều, cân nhắc gia nhập một hội.

Nếu đổi kế hoạch, hãy báo huỷ. Chòi nấu theo số khách đặt; người không đến mà không báo vừa làm phí đồ ăn được chở lên rất vất vả, vừa có thể khiến đội cứu hộ phải đi tìm.

Phòng ngủ và nếp sinh hoạt

• Phổ biến nhất là phòng tập thể, có nơi là một dãy đệm liền nhau. Một số chòi có phòng nhỏ 2–6 người, cần đặt sớm.
• Túi lót ngủ mỏng gần như bắt buộc; chăn của chòi được dùng chung, túi lót giữ vệ sinh.
• Giày leo núi để ở phòng giày ngay cửa vào; chòi có dép đi trong nhà.
• Giờ yên tĩnh thường bắt đầu khoảng mười giờ tối. Người leo núi cao dậy từ rất sớm, có khi trước bình minh. Mang nút tai và đèn đội đầu ánh đỏ để không làm phiền người khác.
• Nước nóng và vòi tắm thường hạn chế hoặc không có. Đừng dùng nhiều nước; ở độ cao này mỗi lít nước đều quý.
• Rác mang xuống núi. Nhiều chòi không có cách xử lý rác ngoài việc chở xuống.
• Nhiều chòi đã nhận thẻ, nhưng không phải tất cả, và sóng điện thoại có thể chập chờn. Mang theo một ít tiền mặt.

Bữa tối ở chòi thường ăn chung bàn dài, giờ cố định. Đó là lúc người lạ trò chuyện về cung đường ngày mai, và cũng là lúc người quản lý chòi thông báo dự báo thời tiết. Hãy nghe kỹ, kể cả khi phải nhờ người bên cạnh dịch.

Thời tiết núi cao: giông chiều và tuyết tháng Sáu

Quy tắc quan trọng nhất trên núi châu Âu mùa hè là đi sớm, xuống sớm. Những ngày nóng, mây tích dày lên từ trưa và giông có thể tới vào buổi chiều, kèm sét, mưa đá, nhiệt độ tụt nhanh. Người địa phương thường xuất phát lúc trời vừa sáng và muốn qua đoạn cao nhất trước giữa trưa.

• Xem dự báo của cơ quan khí tượng quốc gia, chú ý mục nguy cơ giông theo giờ.
• Đặt giờ quay đầu trước khi đi: tới giờ đó mà chưa tới đỉnh hay đèo thì quay lại, không mặc cả với bản thân.
• Đầu mùa, nhiều sườn bắc và đèo cao còn tuyết. Một đường T2 bình thường có thể thành nguy hiểm khi phải băng qua dốc tuyết cứng buổi sáng. Hỏi chòi hoặc văn phòng du lịch về tình trạng đường.
• Kể cả tháng Tám, trên 2.000 m nhiệt độ có thể xuống gần không độ khi trời xấu. Áo khoác chống nước, áo ấm, găng mỏng và mũ len không thừa.

Ba lô ngày cho người mới

Ba lô 20–30 lít là đủ cho đi trong ngày; qua đêm ở chòi cần khoảng 30–40 lít, vì không phải mang lều hay bếp. Danh sách gọn:

• Giày có đế bám tốt, đã đi quen trước chuyến đi. Giày mới mua hôm trước là nguyên nhân hàng đầu gây phồng chân.
• Áo khoác chống nước, áo ấm, áo thay khô.
• Ít nhất 1,5–2 lít nước; hỏi chòi xem nguồn nước dọc đường có uống được không.
• Đồ ăn năng lượng, bánh, hạt.
• Kem chống nắng, kính râm, mũ. Ánh nắng trên cao rất gắt, nhất là gần tuyết.
• Bản đồ tải sẵn ngoại tuyến trên điện thoại, pin dự phòng; với cung dài, thêm bản đồ giấy.
• Bộ sơ cứu nhỏ, băng dán phồng chân.
• Gậy chống, nhất là nếu có đoạn xuống dài.

An toàn, cứu hộ và bảo hiểm

Ở các nước EU, số khẩn cấp chung là 112. Tại Thuỵ Sĩ, ngoài 112 còn có số 1414 của đội cứu hộ bằng trực thăng. Khi gọi, nói rõ vị trí (ứng dụng bản đồ cho toạ độ), số người, tình trạng chấn thương, thời tiết tại chỗ.

Cứu hộ bằng trực thăng ở nhiều nước không miễn phí và chi phí có thể rất lớn. Bảo hiểm du lịch đi kèm hồ sơ thị thực không chắc đã bao gồm cứu hộ trên núi hay hoạt động ở độ cao nhất định. Hãy đọc điều khoản, hỏi rõ công ty bảo hiểm, hoặc mua thêm gói phù hợp. Thẻ thành viên một số hội leo núi cũng đi kèm bảo hiểm cứu hộ.

Vài nguyên tắc nữa:

• Báo cho chòi hoặc người thân cung đường và giờ dự kiến tới.
• Không đi một mình ở đường trắng đỏ khi mới làm quen.
• Đi đúng đường mòn. Đi tắt xuyên đồng cỏ làm xói mòn và có thể dẫn tới vách đá.
• Đóng cổng rào chăn thả sau khi đi qua. Gặp bò mẹ có bê, đi vòng xa, không mang chó lại gần, không chen giữa đàn.

Những vùng hợp với người mới

Thung lũng ở Thuỵ Sĩ, Tirol của Áo, vùng Dolomites ở Ý có mạng cáp treo dày, chòi nhiều, đường đánh dấu rõ, hợp cho chuyến đầu. Pyrénées hoang sơ hơn, ít đông. Na Uy có hệ thống nhà nghỉ trên núi của hội du lịch nước này, nhiều nhà tự phục vụ. Scotland có đồi thấp hơn nhưng thời tiết đổi rất nhanh và nhiều vùng không có vạch sơn, đòi hỏi biết đọc bản đồ.

Chọn một vùng, ở ba bốn đêm tại một làng có tàu và cáp treo, đi mỗi ngày một hướng. Đó là cách bắt đầu ít rủi ro nhất, và thường là chuyến đi người ta nhớ lâu hơn cả một vòng mười thành phố.

Câu hỏi thường gặp