Erasmus+ là chương trình của Liên minh châu Âu hỗ trợ việc học tập, giảng dạy, thực tập và hợp tác giữa các nước. Nổi tiếng nhất là phần trao đổi sinh viên: một sinh viên đang học ở trường này sang học một hoặc hai học kỳ ở trường khác, tín chỉ được công nhận về trường chính. Sinh viên Việt Nam có thể tham gia qua hai cửa chính: các dự án trao đổi quốc tế mà trường mình ký với trường châu Âu, và các chương trình thạc sĩ liên kết Erasmus Mundus mở cho sinh viên toàn thế giới.
Bài này giải thích Erasmus+ vận hành ra sao, vì sao nó được xem là một trong những chương trình thành công nhất của châu Âu, và một sinh viên Việt nên tìm cơ hội, chuẩn bị hồ sơ thế nào.
Từ một ý tưởng nhỏ đến một thế hệ
Chương trình trao đổi sinh viên của châu Âu bắt đầu từ cuối những năm tám mươi với quy mô khiêm tốn. Qua nhiều thập kỷ, nó mở rộng thành Erasmus+, bao gồm không chỉ sinh viên đại học mà cả học sinh trường nghề, giáo viên, người làm công tác thanh niên và thể thao. Hàng triệu người đã từng tham gia.
Ở châu Âu, “thế hệ Erasmus” là cách gọi những người trẻ từng sống một học kỳ ở nước khác, kết bạn với người khắp lục địa, học thêm ngôn ngữ và trở về với cái nhìn rộng hơn. Nhiều người coi đây là một trong những cách gắn kết châu Âu hiệu quả nhất, vì nó tạo ra quan hệ giữa con người chứ không chỉ giữa chính phủ.
Ba hình thức sinh viên Việt hay gặp
- Trao đổi tín chỉ quốc tế: trường Việt Nam và trường châu Âu ký thoả thuận, sinh viên được chọn sang học một kỳ, thường có hỗ trợ tài chính theo dự án.
- Thạc sĩ liên kết Erasmus Mundus: chương trình thạc sĩ do nhiều trường ở các nước khác nhau cùng tổ chức, sinh viên học ở ít nhất hai nước, có học bổng cạnh tranh cho sinh viên toàn cầu.
- Giảng viên và cán bộ trao đổi: giảng viên sang giảng dạy hoặc học tập ngắn hạn, mở đường cho hợp tác sâu hơn giữa hai trường.
Một học kỳ trao đổi diễn ra thế nào
Trước khi đi, sinh viên ký thoả thuận học tập với cả hai trường, liệt kê các học phần sẽ học ở trường tiếp nhận và cách chúng được công nhận về trường chính. Đây là giấy tờ quan trọng nhất; không có nó, rủi ro bị từ chối công nhận tín chỉ khá cao.
Khi sang, sinh viên thường được văn phòng quốc tế của trường đón, có tuần định hướng, có “bạn đồng hành” là sinh viên bản xứ giúp làm quen. Các hội sinh viên trao đổi tổ chức hoạt động gặp gỡ, du lịch, giao lưu văn hoá. Cuối kỳ, trường tiếp nhận gửi bảng điểm về trường chính để công nhận.
Nhiều sinh viên kể rằng thứ họ học được nhiều nhất không nằm trong giáo trình: tự lo thuê nhà, mở tài khoản ngân hàng, nấu ăn, xoay xở ngôn ngữ, làm việc nhóm với bạn từ mười quốc gia. Những kỹ năng đó theo họ suốt sự nghiệp.
Erasmus Mundus: thạc sĩ học ở nhiều nước
Erasmus Mundus là các chương trình thạc sĩ liên kết, do một nhóm trường ở nhiều nước châu Âu, đôi khi cả đối tác ngoài châu Âu, cùng thiết kế. Sinh viên học học kỳ đầu ở nước này, học kỳ sau ở nước khác, và tốt nghiệp với bằng kép hoặc bằng chung. Các chương trình có học bổng cho một số sinh viên xuất sắc, gồm học phí, chi phí sinh hoạt và đi lại theo quy định của từng chương trình.
Vì học bổng hấp dẫn, cạnh tranh rất cao. Hồ sơ tốt thường thể hiện định hướng rõ ràng, kết quả học tập tốt, kinh nghiệm liên quan và một thư động lực có chiều sâu, giải thích vì sao chương trình đa quốc gia đó phù hợp với mục tiêu của mình.
Cách tìm cơ hội
- Hỏi phòng hợp tác quốc tế của trường mình xem trường đang có dự án trao đổi nào với trường châu Âu, tiêu chí chọn và hạn nộp.
- Tìm danh mục chương trình Erasmus Mundus trên trang chính thức của Liên minh châu Âu, lọc theo ngành.
- Đọc kỹ điều kiện từng chương trình: bằng cấp, ngoại ngữ, kinh nghiệm, quốc tịch được nhận học bổng.
- Ghi lịch hạn nộp, thường rơi vào cuối năm hoặc đầu năm cho kỳ nhập học mùa thu năm sau.
- Chuẩn bị chứng chỉ ngoại ngữ sớm, vì thi và nhận kết quả mất thời gian.
Viết thư động lực sao cho thuyết phục
Thư động lực là phần nhiều sinh viên Việt viết yếu nhất. Lỗi phổ biến là kể chung chung về đam mê, ca ngợi trường, liệt kê thành tích đã có trong CV. Hội đồng tuyển chọn muốn đọc thứ khác: bạn đã làm gì liên quan tới ngành, câu hỏi nào khiến bạn muốn học sâu, vì sao cấu trúc đa quốc gia của chương trình giúp bạn trả lời câu hỏi đó, và sau khi học xong bạn định làm gì.
Viết cụ thể, có ví dụ thật, ngắn gọn, và chỉnh sửa nhiều lần. Nhờ một người hiểu ngành và một người viết tiếng Anh tốt đọc giúp là cách đơn giản để nâng chất lượng.
Những khó khăn nên lường trước
- Chi phí sinh hoạt ở một số thành phố cao hơn mức hỗ trợ.
- Tìm nhà ở thành phố đại học đông sinh viên có thể khó, nên bắt đầu sớm.
- Thủ tục visa cho người không thuộc Liên minh châu Âu mất thời gian; đọc hướng dẫn chính thức của nước tiếp nhận.
- Khác biệt cách học: nhiều tự học, nhiều thảo luận, đánh giá liên tục.
- Sốc văn hoá và nhớ nhà, nhất là vài tuần đầu và dịp Tết.
Tận dụng học kỳ cho trọn
Những sinh viên tận dụng tốt nhất một kỳ trao đổi thường lên kế hoạch rộng hơn thời khoá biểu. Họ đặt vài mục tiêu cá nhân như nâng một ngoại ngữ, tham gia một nhóm nghiên cứu, đi thăm doanh nghiệp trong ngành, rồi theo dõi chúng suốt học kỳ. Họ nhận lời mời của bạn cùng lớp dù mệt, vì những tình bạn hình thành trong vài tuần đầu định hình cả quãng thời gian ở đó.
Ghi chép lại những gì học được, cả kiến thức lẫn trải nghiệm cá nhân, cũng rất có ích. Khi về nước, những ghi chép đó trở thành chất liệu cho phỏng vấn xin việc, hồ sơ học bổng tiếp theo và những buổi chia sẻ với các bạn khoá sau muốn đi cùng con đường.
Vì sao đáng thử
Một học kỳ hay một chương trình thạc sĩ đa quốc gia không chỉ là thêm một dòng trong CV. Nó cho sinh viên Việt cơ hội nhìn ngành mình từ góc độ của một hệ thống giáo dục khác, xây mạng lưới bạn bè quốc tế, và hiểu thật sự cách người châu Âu làm việc cùng nhau dù khác ngôn ngữ. Với nhiều người, đó là bước ngoặt định hình hướng đi sau này.
Quy định và cơ hội cụ thể thay đổi theo từng năm và từng dự án, nên trước khi quyết định hãy luôn đọc thông tin chính thức của trường và của chương trình.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên Việt Nam có tham gia Erasmus+ được không?
Có, qua các dự án trao đổi quốc tế mà trường Việt Nam ký với trường châu Âu, hoặc qua các chương trình thạc sĩ liên kết Erasmus Mundus mở cho sinh viên toàn thế giới. Cơ hội phụ thuộc vào thoả thuận cụ thể của từng trường.
Erasmus Mundus khác Erasmus+ thế nào?
Erasmus+ là chương trình chung. Erasmus Mundus là một phần trong đó, gồm các chương trình thạc sĩ liên kết do nhiều trường ở nhiều nước cùng tổ chức, có học bổng cho sinh viên xuất sắc.
Đi trao đổi một kỳ có phải đóng học phí cho trường châu Âu không?
Trong khuôn khổ trao đổi theo thoả thuận, sinh viên thường đóng học phí ở trường chính và được miễn học phí ở trường tiếp nhận. Điều kiện cụ thể nằm trong thoả thuận giữa hai trường.
Hồ sơ Erasmus Mundus cần gì?
Thường gồm bằng và bảng điểm, chứng chỉ ngoại ngữ, thư động lực, thư giới thiệu và hồ sơ cá nhân. Mỗi chương trình có yêu cầu và hạn nộp riêng.
Khi nào nên bắt đầu chuẩn bị?
Nên bắt đầu ít nhất một năm trước kỳ muốn đi, vì hạn nộp học bổng thường sớm hơn nhiều so với ngày nhập học.
